Phân tích các tình huống bị từ chối công chứng tại địa điểm yêu cầu
Công chứng tại địa điểm yêu cầu (công chứng ngoài trụ sở) là cơ chế linh hoạt nhằm bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ công chứng cho người dân trong những trường hợp đặc biệt. Tuy nhiên, không phải mọi yêu cầu công chứng ngoài trụ sở đều được chấp nhận. Trên thực tế, việc từ chối công chứng tại địa điểm yêu cầu là quyền và cũng là nghĩa vụ pháp lý của công chứng viên khi phát hiện rủi ro hoặc vi phạm điều kiện luật định. Bài viết dưới đây phân tích hệ thống các tình huống điển hình bị từ chối công chứng ngoài trụ sở, kèm căn cứ pháp lý và ví dụ thực tế.
>>> Xem thêm: Văn phòng công chứng hỗ trợ công chứng giấy tờ cho người nước ngoài?
1. Căn cứ pháp lý về quyền từ chối công chứng tại địa điểm yêu cầu
1.1. Quyền và nghĩa vụ từ chối công chứng của công chứng viên
Theo Điều 40 Luật Công chứng 2014, công chứng viên có nghĩa vụ:
Kiểm tra tính hợp pháp của giao dịch;
Xác định năng lực hành vi dân sự;
Đánh giá ý chí tự nguyện của các bên.
Đồng thời, công chứng viên phải từ chối công chứng nếu:
Giao dịch vi phạm pháp luật;
Người yêu cầu không đủ điều kiện;
Có căn cứ cho rằng việc công chứng tiềm ẩn rủi ro pháp lý.
1.2. Công chứng ngoài trụ sở là trường hợp ngoại lệ
Theo Điều 44 Luật Công chứng 2014, công chứng ngoài trụ sở chỉ được thực hiện khi:
Người yêu cầu già yếu, không thể đi lại;
Đang điều trị tại cơ sở y tế;
Đang bị tạm giữ, tạm giam;
Hoặc có lý do chính đáng khác.
Việc không đáp ứng điều kiện này là căn cứ phổ biến để từ chối.
2. Tình huống thứ nhất từ chối công chứng tại địa điểm yêu cầu: Không đủ điều kiện để công chứng ngoài trụ sở
2.1. Lý do yêu cầu công chứng không chính đáng
Một trong những trường hợp điển hình bị từ chối công chứng tại địa điểm yêu cầu là:
Người yêu cầu hoàn toàn có khả năng đến văn phòng;
Yêu cầu công chứng tại nhà chỉ vì “tiện lợi”, “riêng tư”.
Trong trường hợp này, công chứng viên có quyền từ chối do không thuộc phạm vi Điều 44 Luật Công chứng 2014.
2.2. Ý nghĩa pháp lý của việc từ chối
Việc từ chối giúp:
Bảo đảm tính chuẩn mực của hoạt động công chứng;
Tránh nguy cơ phát sinh tranh chấp, khiếu kiện về sau;
Bảo vệ chính công chứng viên và tổ chức hành nghề.
Nếu vẫn công chứng trong trường hợp này, công chứng viên có thể:
Bị xác định là có lỗi nghiệp vụ;
Dẫn đến việc văn bản công chứng bị Tòa án tuyên vô hiệu;
Phát sinh trách nhiệm bồi thường.
4. Tình huống thứ ba từ chối công chứng tại địa điểm yêu cầu: Có dấu hiệu ép buộc, chi phối ý chí
4.1. Rủi ro đặc thù của công chứng tại địa điểm yêu cầu
Công chứng tại nhà, bệnh viện, nơi cư trú tiềm ẩn nguy cơ:
Người ký bị người thân kiểm soát;
Không có không gian trao đổi độc lập;
Áp lực tâm lý đối với người yếu thế.
Theo Điều 117 và Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch không được xác lập tự nguyện có thể bị vô hiệu.
4.2. Nghĩa vụ từ chối của công chứng viên
Theo Điều 41 Luật Công chứng 2014, hồ sơ công chứng phải đầy đủ, hợp pháp.
Công chứng viên phải từ chối khi:
Giấy tờ nhân thân không rõ ràng;
Tài sản chưa đủ điều kiện giao dịch;
Không xác minh được nguồn gốc, tình trạng pháp lý.
5.2. Dấu hiệu giả mạo, gian dối
Nếu có dấu hiệu:
Giả mạo chữ ký;
Sử dụng giấy tờ giả;
Che giấu quyền lợi của người thứ ba;
6. Tình huống thứ năm từ chối công chứng tại địa điểm yêu cầu: Vi phạm trình tự, thủ tục công chứng
6.1. Không bảo đảm sự hiện diện trực tiếp của công chứng viên
Theo Điều 40 Luật Công chứng 2014, công chứng viên phải:
Trực tiếp chứng kiến việc ký hoặc điểm chỉ.
Nếu xảy ra tình trạng:
Đã ký trước khi công chứng viên đến;
Yêu cầu công chứng “xác nhận lại” chữ ký;
thì công chứng viên phải từ chối, kể cả tại địa điểm yêu cầu.
6.2. Thiếu người làm chứng trong trường hợp bắt buộc
Theo Điều 47 Luật Công chứng 2014, nếu người ký:
Không đọc được;
Không nghe được;
Không ký được;
mà không có người làm chứng hợp lệ, thì không đủ điều kiện công chứng.
7. Ví dụ thực tế về từ chối công chứng tại địa điểm yêu cầu
7.1. Ví dụ minh họa về từ chối công chứng tại địa điểm yêu cầu
Ông K (86 tuổi) yêu cầu công chứng hợp đồng tặng cho nhà đất tại nhà riêng. Khi công chứng viên đến:
Ông K không trả lời được các câu hỏi cơ bản;
Người thân liên tục trả lời thay;
Không có hồ sơ y tế chứng minh tình trạng sức khỏe.
Công chứng viên đã từ chối công chứng tại địa điểm yêu cầu và lập biên bản ghi nhận lý do. Sau này, khi gia đình xảy ra tranh chấp, việc từ chối này được đánh giá là đúng pháp luật và cần thiết.
>>> Xem thêm: Hợp đồng thuê nhà có cần công chứng không? Nếu có thì công chứng ở đâu?
Kết luận
Không phải là hành vi gây khó khăn cho người dân;
Mà là cơ chế bảo vệ an toàn pháp lý cho giao dịch;
Đồng thời là nghĩa vụ bắt buộc của công chứng viên khi phát hiện rủi ro.
Trong bối cảnh tranh chấp dân sự ngày càng gia tăng, việc từ chối đúng lúc, đúng căn cứ pháp luật chính là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất đối với các hệ quả pháp lý nghiêm trọng về sau.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay với Văn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Địa chỉ: 165 Giảng Võ, phường Cát Linh, quận Đống Đa, Hà Nội
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
