Hợp đồng liên quan đến tài sản công luôn được đặt dưới cơ chế quản lý pháp lý chặt chẽ nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước và xã hội. Trong các giao dịch này, thời điểm công chứng không chỉ mang ý nghĩa xác lập hiệu lực hình thức mà còn là căn cứ để kiểm soát thẩm quyền, điều kiện và trình tự sử dụng tài sản công. Trên thực tế, không ít tranh chấp phát sinh do hợp đồng được công chứng khi chưa đáp ứng đầy đủ các điều kiện pháp lý tại thời điểm xác lập. Vì vậy, việc phân tích thời điểm công chứng trong hợp đồng liên quan đến tài sản công có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an toàn pháp lý cho giao dịch.
Khái quát về tài sản công và hợp đồng liên quan đến tài sản công
Tài sản công dưới góc độ pháp lý
Theo “Điều 3 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017”, tài sản công bao gồm: “tài sản thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”.
Tài sản công có thể là:
Đất đai, trụ sở làm việc, công trình hạ tầng
Tài sản được đầu tư từ ngân sách nhà nước
Tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân
Do tính chất đặc biệt này, mọi giao dịch liên quan đến tài sản công đều phải tuân thủ nghiêm ngặt các điều kiện pháp luật về thẩm quyền, mục đích và thời điểm xác lập giao dịch.
Các loại hợp đồng liên quan đến tài sản công thường phải công chứng
Trong thực tiễn, nhiều hợp đồng liên quan đến tài sản công được yêu cầu công chứng, như:
Hợp đồng cho thuê, liên doanh, liên kết tài sản công
Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất có nguồn gốc từ tài sản công
Hợp đồng thế chấp, bảo đảm bằng tài sản công trong một số trường hợp được phép
Thời điểm công chứng trong các hợp đồng này có vai trò then chốt trong việc xác định giao dịch có được pháp luật thừa nhận hay không.
Ý nghĩa pháp lý của thời điểm công chứng đối với tài sản công
Thời điểm công chứng gắn với điều kiện được phép giao dịch tài sản công
Khác với tài sản thuộc sở hữu tư nhân, tài sản công chỉ được đưa vào giao dịch khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện luật định.
Căn cứ “Điều 6 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017”, việc sử dụng tài sản công phải: “đúng mục đích, tiêu chuẩn, định mức và theo quy định của pháp luật”.
Do đó, tại thời điểm công chứng, công chứng viên phải xác định:
Tài sản công đã được cơ quan có thẩm quyền cho phép giao dịch hay chưa
Quyết định phê duyệt còn hiệu lực hay đã hết hiệu lực
Phạm vi, thời hạn, mục đích sử dụng tài sản có phù hợp không
Nếu tại thời điểm công chứng, các điều kiện này chưa được đáp ứng, hợp đồng tiềm ẩn nguy cơ vô hiệu.
Thời điểm công chứng là mốc xác định thẩm quyền đại diện Nhà nước
Trong hợp đồng liên quan đến tài sản công, bên tham gia giao kết thường là:
Cơ quan nhà nước
Đơn vị sự nghiệp công lập
Doanh nghiệp được giao quản lý, khai thác tài sản công
Theo “Điều 16 Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017”, thẩm quyền quyết định sử dụng tài sản công được phân cấp rất cụ thể.
Vì vậy, tại thời điểm công chứng, cần xác định:
Người ký hợp đồng có đúng thẩm quyền hay không
Văn bản ủy quyền, quyết định phân cấp còn hiệu lực hay không
Việc công chứng hợp đồng khi thẩm quyền đã thay đổi hoặc hết hiệu lực là sai sót nghiêm trọng.
Thời điểm công chứng và hiệu lực của hợp đồng liên quan đến tài sản công
Hiệu lực hình thức của hợp đồng
Theo “Điều 5 Luật Công chứng 2024”, văn bản công chứng: “có hiệu lực kể từ ngày được công chứng viên ký và đóng dấu”.
Tuy nhiên, đối với tài sản công, hiệu lực hình thức này không đồng nghĩa với việc hợp đồng đương nhiên hợp pháp.
Mối quan hệ giữa thời điểm công chứng và hiệu lực nội dung
Căn cứ “Điều 123 Bộ luật Dân sự 2015”, giao dịch dân sự vô hiệu nếu: “vi phạm điều cấm của luật”.
Nếu tại thời điểm công chứng:
Chưa có quyết định cho phép sử dụng tài sản công
Giao dịch vượt quá phạm vi được phê duyệt
Trái với mục đích sử dụng tài sản công
thì hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu toàn bộ hoặc một phần, dù đã được công chứng.
>>> Xem thêm: Tra cứuphí công chứng online nhanh chóng, chính xác chỉ trong 1 phút
Rủi ro pháp lý thường phát sinh từ việc xác định sai thời điểm công chứng
Một số rủi ro điển hình gồm:
Hợp đồng bị hủy bỏ khi thanh tra, kiểm toán phát hiện sai phạm
Trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho bên thứ ba
Trách nhiệm kỷ luật, hành chính hoặc hình sự đối với người ký
Trong nhiều vụ việc, thời điểm công chứng là căn cứ quan trọng để xác định lỗi và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.
Trách nhiệm của công chứng viên khi công chứng hợp đồng liên quan đến tài sản công
Theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có nghĩa vụ:
Kiểm tra tính hợp pháp của hồ sơ
Từ chối công chứng nếu hợp đồng vi phạm pháp luật
Đối với hợp đồng liên quan đến tài sản công, công chứng viên cần:
Yêu cầu quyết định cho phép sử dụng hoặc giao dịch tài sản công
Đối chiếu thời hạn hiệu lực của các văn bản này
Ghi nhận rõ căn cứ pháp lý trong hồ sơ công chứng lưu trữ
Việc công chứng sai thời điểm có thể dẫn đến trách nhiệm bồi thường và trách nhiệm nghề nghiệp.
Ví dụ thực tiễn
Một đơn vị sự nghiệp công lập được phép cho thuê một phần trụ sở làm việc theo quyết định của UBND tỉnh, với thời hạn 3 năm. Hợp đồng cho thuê được ký và công chứng sau khi quyết định này đã hết hiệu lực nhưng chưa được gia hạn.
Khi thanh tra phát hiện, hợp đồng bị xác định vô hiệu do tại thời điểm công chứng, đơn vị không còn thẩm quyền cho thuê tài sản công. Thời điểm công chứng trở thành căn cứ trực tiếp để xác định sai phạm.
Khuyến nghị pháp lý
Chỉ thực hiện công chứng khi đầy đủ quyết định cho phép sử dụng tài sản công còn hiệu lực
Kiểm tra kỹ thẩm quyền của người đại diện tại thời điểm công chứng
Không “hợp thức hóa” giao dịch tài sản công đã ký khi chưa đủ điều kiện
Công chứng viên cần lưu trữ đầy đủ hồ sơ chứng minh tính hợp pháp tại thời điểm công chứng
Thời điểm công chứng trong hợp đồng liên quan đến tài sản công không chỉ là mốc thời gian kỹ thuật mà còn là yếu tố quyết định tính hợp pháp và khả năng tồn tại của giao dịch. Việc xác định đúng thời điểm công chứng giúp bảo vệ lợi ích Nhà nước, hạn chế rủi ro tranh chấp và làm rõ trách nhiệm của các chủ thể liên quan. Trong bối cảnh quản lý tài sản công ngày càng chặt chẽ, tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu về thời điểm công chứng là yêu cầu mang tính bắt buộc.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
