Trong thực tiễn giao dịch dân sự, có những trường hợp một bên tham gia hợp đồng đã bị tòa án tuyên bố mất tích trước thời điểm công chứng. Điều này đặt ra nhiều vấn đề pháp lý phức tạp liên quan đến năng lực chủ thể, quyền đại diện và hiệu lực của hợp đồng được công chứng. Nếu không xác định đúng tình trạng pháp lý của người bị tuyên bố mất tích, giao dịch có thể bị vô hiệu và phát sinh trách nhiệm đối với công chứng viên. Bài viết này phân tích toàn diện công chứng hợp đồng khi một bên bị tuyên bố mất tích, làm rõ ranh giới pháp lý và các rủi ro cần phòng ngừa.
>>> Xem thêm: Bạn có thể tiết kiệm hàng triệu đồng khi biết mẹo này tại văn phòng công chứng
Căn cứ pháp lý điều chỉnh
Các quy định pháp luật có liên quan trực tiếp gồm:
“Điều 68 Bộ luật Dân sự 2015” về tuyên bố một người mất tích
“Điều 69 Bộ luật Dân sự 2015” về quản lý tài sản của người bị tuyên bố mất tích
“Điều 117 Bộ luật Dân sự 2015” về điều kiện có hiệu lực của giao dịch dân sự
“Điều 135 và Điều 136 Bộ luật Dân sự 2015” về đại diện theo pháp luật
“Điều 44 và Điều 45 Luật Công chứng 2024” về việc từ chối công chứng và trách nhiệm của công chứng viên
Các quy định này là cơ sở để xác định ai có quyền ký kết hợp đồng và có được công chứng giao dịch hay không trong trường hợp một bên bị tuyên bố mất tích.
Hệ quả pháp lý của việc một bên bị tuyên bố mất tích
Người bị tuyên bố mất tích không trực tiếp tham gia giao dịch
Khi một người đã bị tòa án tuyên bố mất tích:
Người đó không trực tiếp xác lập, thực hiện giao dịch dân sự
Mọi giao dịch liên quan đến tài sản của người này phải thông qua người quản lý tài sản hoặc người đại diện theo pháp luật do tòa án chỉ định
Do đó, việc công chứng hợp đồng có chữ ký trực tiếp của người bị tuyên bố mất tích là không có giá trị pháp lý.
Giới hạn quyền của người quản lý tài sản
Theo Bộ luật Dân sự, người quản lý tài sản của người mất tích:
Chỉ được thực hiện các giao dịch nhằm bảo toàn, duy trì giá trị tài sản
Không được tự ý định đoạt tài sản nếu không có sự cho phép của tòa án
Vì vậy, không phải mọi hợp đồng đều được phép công chứng, dù có người đại diện ký thay.
Công chứng hợp đồng khi có người đại diện cho người bị tuyên bố mất tích
Điều kiện để hợp đồng được công chứng
Công chứng hợp đồng chỉ có thể thực hiện nếu:
Có quyết định có hiệu lực pháp luật của tòa án tuyên bố mất tích
Có văn bản chỉ định người quản lý tài sản hoặc người đại diện hợp pháp
Giao dịch nằm trong phạm vi được phép đại diện
Có sự chấp thuận của tòa án đối với giao dịch định đoạt tài sản (nếu pháp luật yêu cầu)
Ông A bị tòa án tuyên bố mất tích năm 2021. Năm 2023, vợ ông A được chỉ định là người quản lý tài sản nhưng chưa được tòa án cho phép định đoạt. Người vợ ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất của ông A và hợp đồng được công chứng.
Sau đó, hợp đồng bị tòa án tuyên vô hiệu vì:
Giao dịch định đoạt tài sản vượt quá phạm vi quản lý
Thời điểm công chứng không có căn cứ cho phép chuyển nhượng
Tổ chức hành nghề công chứng phải bồi thường thiệt hại cho bên nhận chuyển nhượng.
Khuyến nghị trong thực tiễn công chứng
Kiểm tra kỹ quyết định tuyên bố mất tích và các văn bản liên quan
Xác định rõ người đại diện, người quản lý tài sản và phạm vi quyền hạn
Yêu cầu quyết định cho phép giao dịch của tòa án đối với hợp đồng định đoạt
Ghi nhận đầy đủ quá trình thẩm tra trong hồ sơ công chứng lưu trữ
Kết luận
Công chứng hợp đồng khi một bên bị tuyên bố mất tích là trường hợp đặc biệt, đòi hỏi công chứng viên và các bên giao dịch phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về đại diện và quản lý tài sản. Thời điểm công chứng, tư cách chủ thể và phạm vi đại diện là những yếu tố quyết định hiệu lực giao dịch. Việc thận trọng trong khâu công chứng không chỉ bảo vệ quyền lợi các bên mà còn bảo đảm an toàn pháp lý cho hoạt động công chứng.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
