Tái cơ cấu doanh nghiệp là giai đoạn đặc biệt nhạy cảm trong vòng đời pháp lý của doanh nghiệp, thường gắn với việc thay đổi mô hình tổ chức, cơ cấu sở hữu hoặc định hướng hoạt động. Trong bối cảnh này, nhu cầu ký kết và công chứng hợp đồng vẫn tiếp diễn, thậm chí diễn ra với tần suất cao nhằm phục vụ việc chuyển giao tài sản, nghĩa vụ hoặc quyền quản lý. Tuy nhiên, công chứng hợp đồng trong giai đoạn tái cơ cấu doanh nghiệp tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý do sự thay đổi về chủ thể, thẩm quyền đại diện và trạng thái pháp lý của doanh nghiệp. Việc xác định đúng điều kiện công chứng và giới hạn trách nhiệm của công chứng viên là yếu tố then chốt bảo đảm an toàn pháp lý cho các bên.
Tái cơ cấu doanh nghiệp và tác động đến năng lực giao kết hợp đồng
Khái niệm tái cơ cấu doanh nghiệp dưới góc độ pháp lý
Pháp luật hiện hành không đưa ra một định nghĩa thống nhất về “tái cơ cấu doanh nghiệp”, nhưng có thể hiểu đây là quá trình doanh nghiệp:
Thay đổi cơ cấu sở hữu (chuyển nhượng vốn, sáp nhập, hợp nhất)
Thay đổi mô hình tổ chức quản lý
Cơ cấu lại tài sản, ngành nghề kinh doanh hoặc nghĩa vụ tài chính
Các hình thức này được điều chỉnh rải rác trong:
“Luật Doanh nghiệp 2020”
“Luật Phá sản 2014” (đối với phục hồi hoạt động kinh doanh)
“Bộ luật Dân sự 2015”
Trong giai đoạn tái cơ cấu, doanh nghiệp chưa chấm dứt tư cách pháp nhân, nhưng năng lực thực hiện một số giao dịch có thể bị giới hạn.
Ảnh hưởng của tái cơ cấu đến tư cách chủ thể trong hợp đồng
Doanh nghiệp đang tái cơ cấu vẫn có quyền ký kết hợp đồng, nhưng cần lưu ý:
Người đại diện theo pháp luật có thể đang trong quá trình thay đổi
Một số giao dịch phải được thông qua cơ quan quản lý nội bộ (Hội đồng thành viên, Đại hội đồng cổ đông)
Một số tài sản đang thuộc diện cơ cấu lại, chưa được phép định đoạt
Nếu công chứng hợp đồng không xác minh đầy đủ bối cảnh tái cơ cấu, rủi ro vô hiệu có thể phát sinh.
Công chứng hợp đồng trong giai đoạn tái cơ cấu: Có bị hạn chế không?
Nguyên tắc chung về công chứng hợp đồng
Theo “Điều 2 Luật Công chứng 2024”, công chứng là việc công chứng viên chứng nhận tính xác thực, hợp pháp của hợp đồng, giao dịch dân sự.
Pháp luật không cấm doanh nghiệp đang tái cơ cấu ký kết và công chứng hợp đồng. Tuy nhiên, điều kiện công chứng phải được xem xét chặt chẽ hơn so với giai đoạn hoạt động bình thường.
Những hợp đồng cần đặc biệt thận trọng khi công chứng
Trong giai đoạn tái cơ cấu, công chứng viên cần lưu ý các hợp đồng:
Chuyển nhượng tài sản có giá trị lớn
Hợp đồng liên quan đến quyền sử dụng đất, nhà ở
Hợp đồng thế chấp, bảo đảm nghĩa vụ
Hợp đồng chuyển nhượng phần vốn góp, cổ phần
Các giao dịch này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của cổ đông, chủ nợ và bên thứ ba.
Trách nhiệm của công chứng viên trong giai đoạn tái cơ cấu doanh nghiệp
Theo “Điều 44 Luật Công chứng 2024”, công chứng viên có quyền từ chối công chứng nếu:
Người yêu cầu công chứng không có quyền, nghĩa vụ liên quan
Nội dung hợp đồng vi phạm điều cấm của luật
Trong bối cảnh tái cơ cấu, công chứng viên cần:
Yêu cầu cung cấp quyết định, nghị quyết liên quan đến tái cơ cấu
Kiểm tra điều lệ và thẩm quyền đại diện
Giải thích rõ rủi ro pháp lý cho các bên
Ví dụ thực tiễn
Một công ty cổ phần đang trong quá trình tái cơ cấu, thay đổi người đại diện theo pháp luật nhưng chưa hoàn tất thủ tục đăng ký doanh nghiệp. Người đại diện cũ ký hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và yêu cầu công chứng.
Công chứng viên xác định tại thời điểm công chứng, người ký không còn thẩm quyền theo nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông nên đã từ chối công chứng. Việc từ chối này giúp tránh nguy cơ hợp đồng bị tuyên vô hiệu và trách nhiệm pháp lý phát sinh sau này.
Khuyến nghị pháp lý
Doanh nghiệp cần hoàn tất rõ ràng các thủ tục tái cơ cấu trước khi ký hợp đồng quan trọng
Xác định chính xác người đại diện theo pháp luật tại thời điểm công chứng
Công chứng viên cần kiểm tra toàn diện hồ sơ pháp lý liên quan đến tái cơ cấu
Các bên nên ghi nhận rõ trong hợp đồng về bối cảnh tái cơ cấu và giới hạn thẩm quyền
Công chứng hợp đồng trong giai đoạn tái cơ cấu doanh nghiệp là hoạt động hợp pháp nhưng đòi hỏi sự thận trọng cao độ trong việc xác định thẩm quyền, thời điểm công chứng và tình trạng pháp lý của doanh nghiệp. Việc tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật không chỉ bảo đảm hiệu lực hợp đồng mà còn giúp phòng ngừa rủi ro tranh chấp và trách nhiệm nghề nghiệp cho công chứng viên. Trong bối cảnh tái cơ cấu ngày càng phổ biến, nhận thức đúng về giới hạn pháp lý của công chứng là yêu cầu không thể bỏ qua.
Nếu bạn cần thông tin thêm hoặc hỗ trợ trong việc soạn thảo và công chứng hợp đồng, đừng ngần ngại liên hệ ngay vớiVăn phòng công chứng Nguyễn Huệ. Chúng tôi chuyên cung cấp dịch vụ công chứng với đội ngũ luật sư và công chứng viên giàu kinh nghiệm sẵn sàng hỗ trợ bạn mọi thủ tục pháp lý cần thiết. Hãy gọi cho chúng tôi qua số điện thoại 0966.22.7979 hoặc đến trực tiếp văn phòng để nhận được sự tư vấn tận tình và chuyên nghiệp!
Công chứng viên kiêm Trưởng Văn phòng Nguyễn Thị Huệ: Cử nhân luật, cán bộ cấp cao, đã có 31 năm làm công tác pháp luật, có kinh nghiệm trong lĩnh vực quản lý nhà nước về công chứng, hộ tịch, quốc tịch. Trong đó có 7 năm trực tiếp làm công chứng và lãnh đạo Phòng Công chứng.
Công chứng viên Nguyễn Thị Thủy: Thẩm Phán ngành Tòa án Hà Nội với kinh nghiệm công tác pháp luật 30 năm trong ngành Tòa án, trong đó 20 năm ở cương vị Thẩm Phán.
Bên cạnh đó là đội ngũ cán bộ nghiệp vụ năng động, nhiệt tình, có trình độ chuyên môn cao và tận tụy trong công việc.
Sao y chứng thực giấy tờ, tài liệu
